|
QÉL CANECA D'LETE (ONES 40/60) Junzim, fidj d'Tomàzia mà Mguilim, q'fui sempr un pai trabaidor e q'educal dboch d'cés fanoq, porq'él perdéba cés dos broç na dinamit d'pedrera, na temp das sèca, là paqés cabeç d'Sintanton. Bem sinti
vida, ta cré corrés pa tràs, qé cé
pai Mguilim, pamod qél situaçon d'miséria, tive
q'hipotecà cés casa e qél pada- çim d'tchon,
séquer ondé q'és tàva plantà cés
nhame ,mà mandioca e ots cmida, q'era sustent d'casa. Cma qél
sèca, tinha duròd inda uns one, és cabà
por perdé tud, qé hipoteca, d'cés casa tchgà
na fin e qél grand ricàç, sem coraçon,
q'cosa tàva ranjàl, porq assim, él tàva
fcà q'màs terra, cacris sabé d'màs nada
e tmàs tud o qés tinha. Pai Mgulim,
chéi d'dsgost bem morré, assim Mãe Tomàzia
fcà ta bà trà dia d'traboi na stràda o
na dscarga d'naviu na càis d'Ponta d'Sol sempr q'tinha qél
pussiblidade, pàl pudia cuntinuà ta dà q'cmé
cé fidj Junzim. Junzim,
té gora, tinha bod tud one studà pa Liceu Gil Eanes
na Sãocent, ondé q'él tinha tchgod, té
gora, e q'bon resultod na cé quint one ,dboch d'dficuldad e
suor d'testa, daqés dos pai lavrador, Tomàzia mà
Mguilim. Cuntinuà pa qél sext e sétmo one era tud cé vontad, qé él era un rapaz tinod intli- gent e trabaiador. Mà, q'mort d'cé pai, cosa tàva ta parcél un bocod reverse e prop mariod. Anton, él tàva passà note e note, sem podé durmi ,ta spià pa strela na céu, naqés broq, d'téte d'cés casinha cobert d'paia q'él mà cé mãe tinha féte e q'fui lim d'tchéu d'cés sonh. Dias ta
bà ta passa e él t'oià cés spérança
cada vez màs ta diminui d'bà cuntinuà qél
Liceu, inda por cima q'fome na barriga qé o q'mãe Tomàzia
tàva ganha era bem puquim. Qond fom tàva pertàl
d'màs, él tàva rancà a pé pa Mar
d'Francés, via Cova, na somàda d'Val d'Paùl,
ondé q'él tinha un tchutcha, por nome d'Juaninha, fidja
d'gent q'tinha com qem e q'és conchéba tud q'és
one d'Liceu, là na Sãocent. Junzim tinha un paixão d'matà pa Juaninha, mà nunca él tàva dzél nada q'méd d'stràgà qél amizad e também q'med daqés dàta d'rmon, mà familia, q'catàva ta oià qél amizad daqés dos criatura q'bons òi. Juaninha era cé confident e tàva sinti cma Junzim tàva crél tchéu dmàs. Dmanera
q'és era tud pa cumpanher e assim, él tàva izdà,
mnininha tchéu na scola, so pàs podia cuntinuà
djunt na Liceu e graças a tud éss sforç ela cunsigui
fazé cé qint one. Cés incontr era tud gatchod
d'pais d'mniniha q'so tàva scunfià e tàva passà
vida ta dà Juaninha conséi pa ività chatisse. Assim,
Junzim, tud vez, dspos daqél long caminhada, d'Ponta Sol pa
Paùl, via Cova, q'fome na barriga. Tinha, log qél tàva
tchgà, cé caneca d'lete, q'Juaninha tàva léval,
num Bli, q'uns fong d'banana, preparod, q'tud cé amizad e q'Junzim
tàva cré cmés ràpt, mà éla
tàva calmal e dzél pàl tmàss tud cé
temp e cméss dvagar. Pa Juanhinha,
pai e mãe jà tinha garantid cma ela tàva ta bài
cuntinuà cé Liceu na Sãocent! Mà pa Junzim,
cosa era ote e tristeza era grand, d'ca pudess cuntinuà mod
tud qés prublèma d'familia q'parcél naqél
curt spàç d'temp. Assim,
tchgà altura d'scola, Juaninha imbarcà pa Sãocent,
junt mà tud cés quàt rmon q'tinha tud qél
responsablidad d'gordàl, d'horas minguàdas. Smém
assim, és tàva un gzinha tranquil, qé Junzim
ca pude bài, na mesm temp qés e quàz qél
one là, té jàl tàva condenod, d'ca podé
bà studà. Cés
dspida fui triste e chéi d'màgoa e Juaninha prométél
cma, ela catàva tchà ninhum daqés buzod d'Sãocent
tchgà na ela… e sempr assim fui!!! No entant,
Junzim q'jà tinha scrit màs d'cem carta paqél
tiu d'céu là pa Merca, rmon d'cé pai, ta splicàl
situaçon, sem ninhun resposta. Jà tàva prop pirdid
tud spérança. Cosa tàva ta bà piora qé
q'partida d'cé crétcheu pa terra longe tàva ta
bà tràl pr'além daqél tristeza sem fin
qél pussiblidad daqél CANECA D'LETE q'jàl tàva
cstumod e q'tàva matàl tão bem cé fome. Mà cma qem q'é bon fidj cata inrrascà e Deus cata drumi, fui mandod un stafèta depressa pa Fgueràl d'Rbera Grand, pa bà pscàss, Junzim pa bem qdisse na admitraçon na Ponta d'Sol. Na princip, él tàva q'med mà dspos, él stimi e él ma stafèta largà ta bài. Log qél tchgà, admistrador dzél t'arri: - bà preparà bo mala qé bo tita bài pa Liceu na Sãocent!!! El cacria
nem cardità… basta àga intchil na oi… log
él perguntà: mà cmanera??? Anton, admistrador
dzél cma tinha valid a pena, él ter insistid ta scrévé
cé tiu pa Merca qé cé Tiu Zàc é
q'tinha respundid e tàva fcà, d'go pa diant, ta pagàl
scola na Sãocent, vist qél era studioz e él qria
q'él fosse un hom d'bem! Mãe Tomàzia também
tàva ta bà tchà d'ter prublema qé Tiu
Zac garanti fcà ta mandàl cé sang-d'zol. Assim
Junzim pudia parti tranquil… Dspos d'tmà
cé bençon, na cé MãTia, cé Mãe
e tud qés gent, d'cé povoaçon. El ranjà
cé malitinha, él cambà Mindelo, na bord faluch
'Carvalho'. Vida nova, nova vida… Cma era
d'cstum, na Sãocent, tud màlta tàva bàss
pa càis, bà spià, qés màlta d'amigs,
q'tud one tàva bem d'Sintanton, na épca, pa bem studasse
na Liceu. E so d'imaginà, spont e ligria d'Juaninha, qond él
oià, Junzim ta dzimbarcà, qé ela tàva
stod, so triste e pirdid, quàz tud sperança, d'oiàl.
Séi log qél bràça, diante d'tud qél
pov e Juaninha ca pude resisti él dàl un beijo diante
d'tud gent… o q'dsgràça… Tomàz Cabeça,
mà Alfritim, rmon d'Juninha, não content, pxà
Juaninha pa broç, ta perguntàl num grit d'gàita,
s'éla tàva doida, e ta miàçà Junzim… Scola cuntinuà,
Junzim fazé cé sétm one, dvera dvera q'boa nota,
anton, q'aqél success, d'brilhant aluno qél era, él
dcidi pdi cé Tiu Zàc, pa isdàl ba faze Medcina,
na LisBoa-Portugal e Tiu Zàc, dzé AMEN! Junzim,
q'jà tàva ta sinti cé corp, sempr q'ideia naqél
moça, cé amor, cé cumpanhera d'infancia, cé
confident, cé amiguinha d'infancia e q'sempr sub, naqés
hora màs triste d'cé vida, d'fome e ots moment, consolàl,
não so q'aqés boas palavras, mà também
qél CANECA D'LETE, q'impdil d'morré d'doença
fràca!!! Nho Quim
Ramos, preparàl cé màla, qé él
tinha so vinte um dia pa stod na Sãocent, qé tud jà
tàva pront p'él cambàss Lisboa pa Universidade
d'Medcina. El cambà Sintanton, dcidid bà dspdiss sobretud
d'cé Mãe, amigs e ots familia. Dspos, un amig d'céu imprestàl un mula, él cambà moda era d'cstum pa Cova, mà déss vez, cumpanhod d'Ti Cài, hom amig, sério e d'barba, direct pa casa d'Juaninha, pa bà falàss mà cés pai e orientà cés relaçon d'noiva mà noiv, na ruspeit. Fui un
verdader dsgràça, qé pais d'mnina dzél
log clòr cma catinha hipotse, qé cés Juaninha,
nñera pa él e q'ela jà tàva prumitida,
naqél méi temp, a un grand Senhor da Terra… por
nome, q'un cata nem mentà, pa ca fri ninguém. Juaninha,
cuitada, q'tàva ta bài dritim na cé sext one,
fui té trod d'Liceu qé ela tinha q'càsà
pa sàlvà situaçon d'cés terra qé
cés pais também a força d'mut Sforç, na
tentà iducà qés doze fidj tàva ta fcà
prop cé quebradon. Un verdader drama, Juaninha tàva
passà cé vida ta tchorà, qé éla
nñcria qél casament qé qél home era màs
bedj q'éla e inda por cima éla catinha ninhum amor pa
él. Junzim,
q'un tristeza profund e miàçod pa tud qés rmon
e pais d'mnina, tive q'bài humilhod ta fji d'pancàda
dboch d'cé probreza. Juaninha, cunsigui fji d'càsa, sbi paqés cabeç e bà spérà cé Junzim, pa camin, na méi comp e erme, anton éla dzél: - oà, bo sèbe cma néss mund nñtem niguém q'tmob bo lgàr na nha coraçon… bo tita oà éss anél éi, tmàl bo lévàl mà bo, pa q'nunca bo sqçé d'mi, qé bo é q'sempr fui amor d'nha vida, e un t'amob té dia q'un mrré…!!! Qél
ote anél d'noivad q'pais e qél Senhor tinha éla
puste à força na déd ela Rufnàl là
pa fund daqés ladera… chéi d'ràiba e tristeza.
Ti Cài bà t'andà pa frente q'dos làgrma
teimoz ta tchil pa càra à boch e tchà qés
dos criatura és so pàs falàss à vontade.
Junzim também, rapaz sério, dà Juaninha um bom
beijo na boca, na rsupeit, e rancà também, q'un saluç
e un tchor, té tchgà na Ponta d'Sol q'cé Tiu
Cài, na cé lod pa consolàl. Dspos d'tud
éch pripécia e éss triste ruptura, ones bà
ta passà, Juaninha casà à força pa salvà
qés terra d'cés pai, mà sempr q'aqél ideia
fixod, na cé Junzim, q'tinha cambod Lisboa. Dà là
d'Lisboa e durant tud qés one, Junzim sempr scrévél,
mà carta era tud interceptod e ptod na liche. Junzim,
formà vrà grand médico cirurgião na Portugal
e nunca cris càsà ,mod nunca él otchàba
un moça moda cé Juaninha. Bem contçé,
cma ones bà ta passà, e nos Juaninha tive quàt
fidj, quàz à força mà qél hom,
qé cada vez q'és tàva detà, éla
tàva pensa era so na cé Junzim. Juaninha
bem doençé e bastante mal! Ela fui mandod d'urgença
pa Lisboa, onde q'cma moda pa ironia d'dstin, és instàlàl
naqél Hospital ondé q'Junzim era Sub-Director e grand
médic cirurgion. Tratament era carissimo e aqél Grand
Senhor otchà cma él catàva ta bà podé
pagà qél tratament d'cé amjer. No entant, Junzim
sub d'antràda d'Juaninha na Hospital, sob nom d'cé nov
marid e na ruspéit, pa profisson e pa qéla Snhora Dona,
él cuntinuà tratament, moda se nada fosse. Ela tàva
un poq moribunda e catàva ta conché ninguém! Juaninha,
gràças aqél bon tratament, cunsigui po cé
saùde na camin e otchà un cert ligria d'vivé,
qé log q'éla cordà, éla tàva perguntà
tud gent d'Spital pa éss tal Dr. Junzim?! Mà ninguém
sabia qem era éss tal Junzim pois cé nome era Doutor
João Livramento Fortes. Tchgà
qél hora di bài, d'Juninha pa Sintanton - Cab Verd.
Na hora d'saida d'Spitàl e d'pagà tratament, quàz
q'Juaninha tàva smàià d'emoçon qond éla
oià q'él contona… ela dà un grit e éla
dzé: - o nhas gent, mi nñtita bem podé pagà
un conta d'éss, nem q'un vendé tud nhas terra, là
pa Sintanton…!!! Qél
infermera, na caixa, q'ca sabia d'nada, dzél q'un surriz, cma
éla catinha nada q'pagà qé Snhor Doutor João
Livramento Fortes (Junzim) tinha pagod tud e q'él tinha tchod
ela un cartinha. Juaninha,
curiosa, abri qél carta q'un pressa, e là fui qél
grand emoçon, basta bél na cabeça, tud cés
passod d'vida, q'é dentr daqél carta tinha qél
anél q'éla tinha él dod naqél célbr
dia d'cés gran separaçon! Num cantim daqél carta
d'Junzim tàva marcod assim: - tratament ta tud pog e bo catém
q'priocupà, nem dzé nada niguém… qé
nunca un sqçé qél fome q'bo matàm tud
qés one q'aqél CANECA D'LETE, q'bo tàva gordam
naqél Bli, chéi d'bo amor e num épca q'un catinha
nada!!! Qont a nos amor, mi nunca mi à d'sqçé
d'bo tud nha vida, basta té hoj un ca casa e un ta vivé
ma Nha Grand Mãe Tomàzia q'un mandà bscà.
Mà un dia un ta voltà!!! Juaninha,
mùq sem podé dzé un palavra, àga ta tchil
pa càra boch, pdi qél infermera d'favor pa intrégàss
Sr.Doutor João Livrament Fortes,(Junzim) qél anél
otra vez q'un aplavrinha tambem dentr daqél mesm carta, ta
dzél cma pa éla, apsar d'ter sid sacrificàda
d'familia q'nunca éla tchà d'pensà na él
e q'éla nunca tchà D'AMAL D'VERDAD… Zizim
Figuera (José Figueira, jùnior) |